x

โดย วรพจน์ พันธุ์พงศ์
จาก นิตยสาร GM #475

ได้ยินคำนี้แล้วรู้สึกขยะแขยง
 
ทั้งที่โดยราก โดยความหมายแล้วมันฟังดูสวยงาม น่าสนับสนุน น่าประพฤติปฏิบัติ มีลูกสอนลูก มีหลานสอนหลานว่า คนเราพึงควรอยู่ให้เป็น
 
ไม่ถึงกับฮิต แต่พักหลังคำนี้มาแรง ไปไหนมาไหนก็ได้ยินอยู่เรื่อย
 
วงการสื่อสารมวลชนมีคนใช้บ่อยๆ ในกลุ่มนักคิดปัญญาชนก็เช่นกัน แม้บางรายอาจกล่าวด้วยเซ้นส์ของการเสียดสี และก็มี --พวกที่คิดจริงๆ เอาจริงเอาจังกับความพยายามอยู่ให้เป็น
 
คิดเอาจากคนที่เคยบวชมาสามปี เรียนทางธรรมะบาลีมาพอสมควร ผมคลับคล้ายคลับคลาว่าคำนี้มีรากมาจากทางพุทธ และอย่างที่กล่าวแต่แรก ทั้งถ้อยคำและความหมายของมันงดงามอย่างไม่ต้องสงสัย
 
ยิ่งเรียนสูง ยิ่งอาวุโส ยิ่งต้องอยู่ให้เป็น
 
อยู่ไม่เป็นมันสะท้อนระดับภูมิปัญญา อยู่ไม่เป็นไหนเลยจะเรียกได้ว่าเป็นบัณฑิต
 
ประเด็นคือคำสอนศาสนาเป็นเพียงแนวคิดหนึ่ง วิถีหนึ่ง มีความเหมาะสมหรือกาลเทศะแบบหนึ่ง ในผองชนกลุ่มหนึ่ง กล่าวอย่างสั้นและง่ายที่สุด มันใช้ไม่ได้กับทุกเรื่อง มันไม่เหมาะที่จะสมาทานไว้ใช้ในทุกแง่มุมชีวิต เหนืออื่นใด มันมีรายละเอียดมากมายที่เราต้องใคร่ครวญ แยกแยะ ยึดโยง หากไม่ละเอียดหรือตะแบงตีกิน ก็กลายเป็นพวกศรีธนญชัย
 
เปรียบง่ายๆ คำสอนว่าการฆ่าสัตว์เป็นบาป ทว่าพระผู้สอนซึ่งเพิ่งก้าวเท้าลงจากธรรมาสน์ก็เปิบสเต๊กเนื้อด้วยยินดี เคสคลาสสิกทำนองนี้เราคงไม่ต้องพูดกันยาว ว่ามันมีความย้อนแย้งกันอยู่ และน่าเวียนหัวอยู่ไม่น้อย ว่าตกลงจะเอายังไง
 
คนกินสะอาด คนฆ่าสกปรก --โลกก้าวหน้ามาไกล เราจะคิดจะเชื่อกันอยู่อย่างนี้จริงๆ หรือ
 
ผมรังเกียจคำว่า ‘อยู่เป็น’ ผมว่าน่าละอาย เหตุผลคงคล้ายๆ หลักคิดการฆ่าสัตว์เป็นบาป คงคล้ายๆ แนวคิดของการให้อภัย กล่าวคือศาสนาไม่ใช่คำตอบในทุกโจทย์
 
และที่ช่วงสองสามปีมานี้ คำว่าอยู่เป็นโดดเด่นขึ้นมาก็ไม่ใช่เพราะศาสนา เราไม่ได้พูดกันในความหมายดั้งเดิมนั้น หากมันคือบริบททางการเมือง เป็นวาทกรรมทางการเมือง
 
โดยตัวของมันเองและความนิยมแพร่หลายของการใช้คำนี้จึงมั่ว เลอะเทอะ ผิดฝาผิดตัว ผิดตรรกะไปหมด
 
นึกออกไหมว่า ฆ่าคนเสร็จ เราใช้หลักให้อภัยไม่ได้ ใช้หลักศาสนาไม่ได้ หากศาลก็ต้องทำหน้าที่ของศาล ทำหน้าที่ไปในขั้นตอนและหลักการของกระบวนการยุติธรรม เพราะความเป็นมนุษย์ในโลกสมัยใหม่ไม่ได้ลอยเคว้งอยู่ในอากาศ ไม่ได้เป็นทาสในเรือนเบี้ย และไม่ใช่สิ่งมีชีวิตที่ถูกล่ามโซ่ไว้ด้วยคัมภีร์
 
หากเราต่างมีส่วนสัมผัสสัมพันธ์โดยตรงกับความเป็นรัฐ ซึ่งจำเป็นเสียด้วยซ้ำว่าต้องเป็นนิติรัฐ นิติธรรม ที่ปฏิเสธไม่ได้ หลีกเลี่ยงไม่ได้กับคอนเซ็ปต์เรื่องสิทธิเสรีภาพ อันเป็นกระดูกสันหลังของโลกสมัยใหม่ เป็นมาตรฐานอารยะสากล
 
ถามว่าหลักคิดการให้อภัยว่างเปล่าอย่างถึงที่สุดหรือเปล่า ไม่มีประโยชน์เลยใช่หรือเปล่า แน่นอน, การให้อภัยมีประโยชน์ การให้อภัยใช้ได้ แต่ต้องใช้ในทางส่วนบุคคล ในทางการบริหารอารมณ์และจิตใจ ไม่ใช่ในทางการเมือง ไม่ใช่กติกาและกลไกจากรัฐ ยิ่งไม่ใช่ในทางกระบวนการยุติธรรม
 
ไอเดีย ‘อยู่เป็น’ จึงหยาบอย่างยิ่ง กับสิ่งที่ใช้กันอยู่ บิดเบือนความหมายของมันอยู่ บิดจากศาสนาเอามาใช้ในทางการเมือง
 
แปลไทยเป็นไทย อยู่เป็นสำหรับผมตอนนี้มันแปลว่าพลิ้วน่ะ
 
พลิ้ว เอาแต่ได้ และไม่รู้ร้อนรู้หนาว
 
อยู่ฝ่ายไหนก็ได้ ขอให้ชนะ
 
ด้วยวิธีใดก็ได้ ขอให้ได้เงิน ได้อำนาจ ได้ตำแหน่ง
 
ถ้าสิ่งเหล่านี้เขาเรียกอยู่เป็น นับวันผมน่าจะเดินออกห่าง และไม่มีทางเห็นดีเห็นงาม เหมือนเดิม, ผมว่ามันน่าละอาย พรรคการเมืองที่พร้อมจะโอนเอนอย่างไรก็ได้ เพื่อเข้าร่วมรัฐบาล คุณชื่นชมหรือว่าพวกเขามีอุดมการณ์เพื่อมวลชนคนส่วนใหญ่ ปัญญาชนที่นั่งเชิดหน้าชูคออยู่บนหอคอย เสพแต่รสหวาน เดินกรีดกรายอยู่แต่ในงานปาร์ตี้ คุณนับถือพวกเขาหรือ คุณอยากเป็นเพื่อนกับพวกเขาหรือ หรือแท้จริง ในยามทุกข์ ในยามบ้านเมืองอยู่ใต้อำนาจกระบอกปืน เราควรจะเดินเคียงข้างกัน ร่วมสุขร่วมทุกข์ด้วยกัน ปรึกษา ระดมกำลังความคิดเพื่อหาทางออกจากความป่าเถื่อน
 
ยอมตากแดดบ้าง เพื่อปลูกต้นไม้
 
ยอมเปียกฝนบ้าง เพื่อสร้างถนน สร้างสวนสาธารณะ
 
ยอมปะทะและเปลืองเนื้อเปลืองตัวบ้าง หากสังคมมันอยุติธรรม หากคนบริสุทธิ์ถูกจับ ถูกไล่ล่า ทำร้าย
 
อยู่เป็นมันสบายแน่ๆ แต่นึกออกใช่ไหมว่ามันใจดำ
 
ไม่ต้องเป็นนักบุญหรอก แต่หากมีคนล้ม เลือดกองอยู่ตรงหน้า เราน่าจะประคับประคองกัน
 
คนที่ปฏิเสธหลักคิดอยู่เป็น หรืออย่างน้อย ยอมที่จะอยู่ไม่เป็นบ้าง (บางคนเรียก อยู่ดีไม่ว่าดี) บางทีมันเหนื่อย ต้องออกแรง ยากลำบาก แต่ไม่ใช่สิ่งนี้หรอกหรือที่แสดงถึงความเป็นมนุษย์
 
ผมเห็นว่าจำเป็นที่คนเราควรอยู่ให้เป็น
 
เพียงแต่ต้องละเอียด ต้องตีความ หรืออ่านเกมให้ขาด อ่านให้แตก เพราะ ‘อยู่เป็น’ ในทางศาสนา กับทางการเมือง แตกต่างกัน
 
ไม่ละเอียดรัดกุม มันง่ายที่จะตกเป็นเหยื่อวาทกรรม ไม่ละเอียดรอบคอบหรือหมั่นตรวจสอบตัวเองให้ดี มันใจร้าย มันไร้ศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ มันเป็นสัตว์ที่ถูกล่ามโซ่ สัตว์ที่ถูกทำให้เชื่อและเชื่อง คิดไม่ได้ พูดไม่ได้ เลือกรูปแบบชีวิตที่ปรารถนาไม่ได้
 
ที่เข้าใจว่าอยู่เป็น ‘อยู่’ หรือ ‘ยอม’ กันแน่
 
ที่เข้าใจว่าอยู่เป็น เสียงภาษาไทยที่เปล่งว่า ‘เป็น’ นั้น แท้จริงว่าแปลว่า ‘ตาย’ หรือเปล่า.